یکی از سوالات متداول کاربران قبل از ورود به بازار کار این است که مهم ترین فاکتورها در فیش حقوقی چیست؟ همراه با دریافت هر حقوقی، یک برگه کوچک و پر از عدد و رقم و اصطلاحات ناآشنا تحت عنوان “فیش حقوقی” دریافت می کنیم درک آن کار ساده ای نیست؛ اما این سند به ظاهر ساده، در واقع نقش موثری در دریافت حق و حقوقتان دارد.
چه به تازگی وارد بازار کار شده باشید و چه سال هاست که مشغول به کار هستید، درک کامل فیش حقوقی نه تنها یک حق، بلکه یک ضرورت است. در این مقاله، به زبان ساده و به طور کامل به بررسی انواع فیش حقوقی می پردازیم. از تعریف آن شروع می کنیم و در نهایت آیتم های فیش حقوقی کارمندان را برای شما شرح خواهیم داد.
منظور از فیش حقوقی چیست؟
فیش حقوقی یک سند رسمی و تفکیک شده است که کارفرما موظف به ارائه آن در ازای دوره کاری مشخص (معمولا یک ماه) به هر کارمند است. این سند در واقع یک رسید مالی دقیق است که تمامی جزئیات درآمدها، مزایا، پاداش ها و همچنین کسورات قانونی و توافقی مانند بیمه و مالیات را به طور شفاف نمایش می دهد.
جالب است بدانید که در بسیاری از کشورها، ارائه انواع فیش حقوقی نه تنها یک تعهد اخلاقی، بلکه یک الزام قانونی از سوی کارفرما محسوب می شود.
به بیان ساده تر، فیش حقوقی را می توان کارنامه مالی یک نیروی کار دانست. این سند تنها به نمایش عدد نهایی واریزی خلاصه نمی شود، بلکه نقش یک ابزار کنترل و شفاف سازی را ایفا می کند و به کارمند این امکان را می دهد تا از صحت محاسبات حقوق خود اطمینان حاصل کند.
در نظر داشته باشید که نرم افزار حضور و غیاب زمان پرداز به طور کامل با آیتم های فیش حقوقی قانون کار همگام سازی می شود.
آیتم های فیش حقوقی کارمندان
بعد از اینکه متوجه شدید فیش حقوقی چیست، باید بخش های مختلف آن را بشناسید. به طور کلی آیتم های فیش حقوقی کارمندان را می توان به دو بخش مختلف، تقسیم بندی کرد:
بخش اول: حقوق و مزایا
اگر بدانید که فیش حقوقی چیست متوجه خواهید شد که به عنوان حقوق و مزایای یک کارگر مبالغی با عناوین مختلف، واریز می شود؛ در ادامه هر کدام را بررسی خواهیم کرد. تصویر فیش حقوقی زیر براساس قانون کار سال 1401 به عنوان یک نمونه برای شما آورده شده است:
حقوق پایه: مبلغی که کارفرما موظف است بابت هر روز یا هر ماه به کارگر پرداخت کند و به عنوان حقوق قانون کار نیز شناخته می شود.
حق شغل: حق شغل مبلغی است که براساس عنوان شغلی فرد در سازمان یا اداره، مدرک تحصیلی و مهارت فرد، سطح مسئولیت تعیین می شود. در نظام های پرداخت مخصوصا دستگاه های دولتی، “حق شغل” به عنوان یک ارزش شغلی تعریف و به ازای فاکتورهایی که گفتیم، مبلغی را در نظر می گیرند.
پایه سنوات (حق سنوات ماهانه): مبلغی است که به کارگران دارای سابقه (بیش از یک سال) تعلق می گیرد. این آیتم به صورت روزانه تعیین و به مزد ثابت ماهانه اضافه خواهد شد. اگر نمونه فیش حقوقی را دیده باشید، متوجه می شوید که پایه سنوات با سنوات پایان کار (پاداش سنوات پایان خدمت) متفاوت است.
حق مسکن: مبلغ ثابتی است که برای کمک به هزینه های مسکن واریز می شود. این مبلغ نیز همانند حقوق قانون کار در ابتدای هر سال، تعیین می شود.
بن کارگری (کمک هزینه خواربار): مبلغی ثابت که برای پوشش بخشی از هزینه های خورد و خوراک و معیشت کارگران در نظر گرفته می شود. این مبلغ بدون در نظر گرفتن وضعیت تاهل واریز خواهد شد.
حق اولاد (کمک هزینه عائله مندی): مبلغی که برای کارگران متاهل، به ازای هر فرزند واریز می شود (تا 2 فرزند). شرط دریافت این مبلغ داشتن حداقل 720 روز حق بیمه و فرزند زیر 18 سال یا دانشجو (محصل).
اضافه کار: مبلغی که به ازای کار در زمان های غیرساعات قانون کار، واریز می شود. هر فرد می تواند نهایت 44 ساعت اضافه کار در هفته داشته باشد. مزد اضافه کار طبق قانون کار، 40 درصد بیشتر از کار در ساعات قانونی است.
حق نوبت کاری: کسانی که می دانند فیش حقوقی چیست می دانند که حق نوبت کاری برای کسانی واریز می شود که کار شیفت بندی شده در 2 یا 3 نوبت دارند (جهت آشنایی با انواع شیفت کاری روی لینک کلیک کنید). کسانی که در دو نوبت صبح/عصر یا صبح/شب باشند، 15 درصد و کسانی که در هر سه نوبت کار کنند، 22.5 درصد حق نوبت کاری به آن ها تعلق می گیرد.
حق شب کاری: کسانی که تایم کاری آن ها دارای شیفت بندی هست، در صورت کار در شیفت شب، علاوه بر دریافت حق نوبت کاری، حق شب کاری نیز دریافت می کنند. این مبلغ 35 درصد اضافه بر مبلغ حق ساعت کاری عادی است.
فوق العاده سختی کار: پنجمین آیتم در تصویر فیش حقوقی، فوق العاده سختی کار است. این آیتم معمولا به صورت توافقی بین کارگر و کارفرما تعیین می شود و معمولا به شغل هایی مانند کار در معدن، ریخته گری و… که سختی کار زیادی دارند، تعلق می گیرد.
پاداش، کارانه یا بهره وری: مبلغی که به عنوان تشویقی بابت عملکرد یک فرد یا گروه واریز می شود. این مورد الزامی در قانون کار ندارد و معمولا توافقی است.
مزایای رفاهی و انگیزشی: مبلغی که معمولا به عنوان هزینه ایاب و ذهاب، بیمه تکمیلی، سبد کالا، کارت هدیه و… واریز می شود. این مورد نیز الزامی در قانون ندارد و معمولا شرکت های بزرگ، از این مدل آیتم های فیش حقوقی کارکنان استفاده می کنند.
نکته مهم: به عنوان یک مدیر شرکت، نیازی به یادگیری این موارد نیست؛ شما با خرید یک دستگاه حضور و غیاب و نرم افزار مرتبط با آن، شاهد خواهید بود که تمامی این موارد به صورت پیش فرض بر روی سیستم تعریف شده است.
بخش دوم: کسورات
تا اینجا متوجه شدید که فیش حقوقی چیست و یک نمونه فیش حقوقی را مشاهده کردید؛ در ادامه به بررسی آیتم های مربوط به کسورات می پردازیم:
حق بیمه سهم کارگر: معادل 7 درصد حقوق و مزایای مشمول بیمه را حق بیمه سهم کارگر گویند. در نظر داشته باشید که سهم کارفرما 23 درصد است که مستقیما به حساب سازمان تامین اجتماعی واریز می شود.
مالیات بر حقوق: مبلغی است که براساس قانون مالیات های مستقیم، از حقوق کسر می شود. حقوق دریافتی کارگر تا سقف معافیت سالانه، مالیات ندارد اما مازاد بر آن، پلکانی مشمول مالیات می شود (۱۰٪، ۱۵٪، ۲۰٪ و …).
قسط وام یا مساعده: در صورت دریافت وام یا مساعده از کارفرما، اقساط آن از پایه حقوق کسر خواهد شد.
در کنار این موارد، آیتم های دیگری وجود دارد که به صورت توافقی بین کارگر و کارفرما، از حقوق کسر خواهد شد. این آیتم ها عبارت است از:
- حق عضویت تعاونی مصرف یا مسکن
- صندوق پس انداز کارگری
- حق بیمه تکمیلی (سهم کارگر)
- جرایم انضباطی یا کسر کار
توجه: جهت مشاهده نحوه محاسبه غیبت در قانون کار روی لینک کلیک کنید.
حق سرپرستی در فیش حقوقی چیست؟
اینکه حق سرپرستی در فیش حقوقی چیست سوال مهم بسیاری از کاربران است. حق سرپرستی یک فوق العاده شغلی توافقی است که کارفرما به کارمندانی می دهد که مسئولیت سرپرستی یا مدیریت گروهی از کارکنان را بر عهده دارند. مثلا سرپرست یک بخش، شیفت یا کارگاه مشخص. این مبلغ به خاطر مسئولیت اضافی و نظارت بر دیگر کارکنان، پرداخت می شود.
در نظر داشته باشید که این مورد در قانون کار جمهوری اسلامی وجود ندارد و معمولا نیز به صورت جداگانه از فیش حقوقی و دریافت ماهانه، واریز می شود. اگر یک نمونه فیش حقوقی را بررسی کنید، متوجه خواهید شد همه فیش ها، شامل حق سرپرستی نیستند.
منظور از سایر مزایا در فیش حقوقی چیست؟
یکی از سوالات متداول کاربران این است که سایر مزایا در فیش حقوقی چیست. “سایر مزایا” در فیش حقوقی معمولا بخشی از پرداخت های جانبی است که خارج از برنامه قرارداد حقوق پایه و حق سنوات و… قرار می گیرد. این عنوان می تواند بسته به شرکت، نوع قرارداد و قوانین داخلی شرکت یا اداره، متفاوت باشد، اما به طور کلی شامل پرداخت هایی می شود که ماهیت مشخصی ندارند یا در دسته های معمول (مثل پایه حقوق، بن، حق مسکن، حق اولاد) نمی گنجند.
رایج ترین مواردی که ممکن است به عنوان “سایر مزایا” در نظر گرفته شوند:
- مزایای انگیزشی: پاداش عملکرد، کارانه، بهره وری و…
- مزایای رفاهی: کمک هزینه ایاب و ذهاب، کمک هزینه تدریس اولاد و…
- مزایای شغلی خاص: سختی کار، فوق العاده ویژه، فوق العاده جذب
- پرداخت های مناسبتی: عیدی های مناسبتی، هدیه های سازمانی
- مابه التفاوت ها: تصحیح حقوق ماه گذشته، اختلاف مزدی
- مزایای توافقی قرارداد: هرگونه مبلغ توافق شده بین کارگر و کارفرما
- حق الزحمه های غیرمستمر: اضافه کاری غیرنوبتی، فوق العاده پروژه ای
شاید برایتان سوال باشد که چرا این موارد را جز سایر مزایا در نظر می گیرند؛ زیرا قانون کار فقط برخی آیتم ها را مشخص کرده؛ سایر پرداخت ها که تعریف قانونی واحد ندارند یا اختصاصی هر شرکت هستند، زیر دسته سایز مزایا قرار می گیرند.
انواع فیش حقوقی بازار کار ایران
فیش حقوقی در بازار کار ایران انواع مختلفی دارد و براساس میزان کار و البته فاکتورهای مهم دیگر، دسته بندی می شود. انواع فیش حقوقی عبارت اند از:
- فیش حقوقی ماهانه
- فیش حقوقی ساعتی
- فیش حقوقی روزمزد
- فیش حقوقی پروژهای (قراردادی)
- فیش حقوقی الکترونیکی
- فیش حقوقی علیالحساب
- فیش حقوقی تسویه حساب
در ادامه هر کدام را بررسی می کنیم:
1. فیش حقوقی ماهانه
فیش حقوقی ماهانه رایج ترین نوع فیش حقوقی در سازمان ها و شرکت ها است و معمولا برای کارکنان تمام وقت، قراردادی یا رسمی صادر می شود. در این نوع فیش، حقوق و مزایا بر اساس یک ماه کاری کامل محاسبه می شود؛ تصویر نمونه فیش حقوقی این مقاله، نمونه ای از این نوع فیش می باشد.
آیتم هایی مانند حقوق پایه، اضافه کار، حق مسکن، بن کارگری، حق اولاد، بیمه تأمین اجتماعی و مالیات و… در آن درج می گردد. فیش حقوقی ماهانه مبنای بسیاری از امور اداری مانند دریافت وام، ارائه به سفارت ها و بررسی سوابق شغلی محسوب می شود و نقش مهمی در شفافیت پرداخت حقوق دارد.
2. فیش حقوقی ساعتی
فیش حقوقی ساعتی برای افرادی صادر می شود که حقوق آن ها بر اساس تعداد ساعات کاری محاسبه می گردد. در این نوع فیش، نرخ دستمزد ساعتی مشخص بوده و حقوق نهایی از ضرب آن در ساعات کارکرد به دست می آید.
این نوع فیش های مواردی مانند اضافه کار، مرخصی یا پاداش را ندارند. فیش حقوقی ساعتی بیشتر در مشاغل پاره وقت، پروژه های کوتاه مدت و فعالیت های خدماتی کاربرد دارد و به کارمند کمک می کند تا دقیق و شفاف در جریان حقوق ساعتی خود، قرار گیرد.
3. فیش حقوقی روزمزد
یکی از انواع فیش حقوقی نوع روزمزد آن است. فیش حقوقی روزمزد مربوط به کارکنانی است که حقوق و مزایای آن ها بر اساس تعداد روزهای حضور و کارکرد در یک دوره مشخص، محاسبه می شود. این نوع فیش حقوقی بیشتر در مشاغل پروژه ای کوتاه مدت، کارگاه های ساختمانی، واحدهای تولیدی و برخی مشاغل فصلی مورد استفاده قرار می گیرد.
در فیش حقوقی روزمزد، تعداد روزهای کارکرد، نرخ دستمزد روزانه، اضافه کاری، مزایا و کسورات قانونی به صورت جداگانه درج می شود. از آنجا که میزان دریافتی این کارکنان به تعداد روزهای فعالیت آن ها وابسته است، ممکن است مبلغ حقوق در هر ماه متفاوت باشد.
نمونه فیش حقوقی روزمزد به کارفرما و کارگر کمک می کند تا جزئیات دقیق پرداخت ها و کسورات را به صورت شفاف مشاهده و بررسی کنند.
4. فیش حقوقی پروژه ای (قراردادی)
فیش حقوقی پروژه ای یا قراردادی برای افرادی صادر می شود که بر اساس یک قرارداد مشخص و برای انجام پروژه یا وظیفه ای معین با یک سازمان همکاری می کنند. این نوع فیش حقوقی معمولا در شرکت های پیمانکاری، فناوری اطلاعات، مشاوره، طراحی و سایر فعالیت های پروژه محور کاربرد دارد.
اگر بدانید که فیش حقوقی چیست، متوجه خواهید شد که در فیش حقوقی پروژه ای، اطلاعاتی مانند مبلغ قرارداد، میزان پرداخت مرحله ای، کسورات قانونی، مالیات و مبلغ قابل پرداخت درج می شود. برخلاف کارکنان دائمی، حقوق این افراد معمولا بر اساس پیشرفت پروژه یا شرایط مندرج در قرارداد پرداخت می شود.
صدور این فیش حقوقی علاوه بر ایجاد شفافیت مالی، به مستندسازی پرداخت ها و تسهیل فرآیندهای حسابداری و مالی سازمان نیز کمک می کند.
5. فیش حقوقی الکترونیکی
فیش حقوقی الکترونیکی نسخه دیجیتال فیش حقوق و دستمزد کارکنان است که از طریق نرم افزارهای حقوق و دستمزد یا سامانه های منابع انسانی در اختیار پرسنل قرار می گیرد. این نوع فیش حقوقی علاوه بر کاهش مصرف کاغذ، دسترسی سریع و آسان به سوابق پرداختی را فراهم می کند.
همچنین کارکنان می توانند در هر زمان جزئیات حقوق، مزایا، کسورات و مالیات خود را به صورت آنلاین مشاهده و در صورت نیاز دانلود یا چاپ کنند.
6. فیش حقوقی علی الحساب
فیش حقوقی علی الحساب زمانی صادر می شود که بخشی از حقوق یا مزایای کارکنان پیش از محاسبه نهایی پرداخت شده باشد. این نوع فیش معمولا در شرایطی مانند پرداخت مساعده، علی الحساب حقوق یا تسویه موقت مورد استفاده قرار می گیرد.
پس از انجام محاسبات نهایی، مبلغ پرداخت شده در فیش حقوقی اصلی لحاظ شده و مانده حقوق و مزایا به کارکنان پرداخت می شود.
7. فیش حقوقی تسویه حساب
فیش حقوقی تسویه حساب در پایان همکاری کارمند با سازمان یا شرکت صادر می شود و شامل تمامی مطالبات و بدهی های مالی طرفین است. در این فیش، مواردی مانند حقوق معوق، مانده مرخصی، سنوات، عیدی، پاداش، اضافه کاری و سایر مزایا پس از کسر بدهی ها یا کسورات قانونی محاسبه و ثبت می شود.
این سند یکی از مهم ترین مدارک مالی در فرآیند خاتمه قرارداد کاری به شمار می رود.
