پرداخت صحیح و به موقع حقوق و دستمزد، نقش اساسی در انگیزش و افزایش رضایتمندی کارکنان دارد. از طرف دیگر هزینههای مربوط به پرداختها، بخش قابل توجهی از هزینههای هر کسب و کاری را در بر میگیرد. استفاده از یک سیستم حقوق و دستمزد، روند محاسبه و پرداخت به کارکنان را تسریع و تسهیل می کند.
امروزه سامانه های مختلفی را به عنوان سیستم های حقوق و دستمزد معرفی می کنند که هر کدام کارایی خاصی دارند. ما در این مقاله قصد داریم انواع حقوق و دستمزد، نکات مهم درباره دستمزد کارکنان و… را به شما شرح دهیم.
اگر می خواهید بدانید که سیستم حقوق و دستمزد چیست و چه نقشی در بهبود روند مدیریت کسب و کارها دارد، در ادامه محتوا با ما همراه باشید. ما در این صفحه قصد داریم جامع ترین اطلاعات برای تعریف حقوق و دستمزد در قانون کار را شرح دهیم.
سیستم حقوق و دستمزد چیست و چه مزایایی دارد؟
سیستم حقوق و دستمزد، نرم افزاری است که محاسبه حقوق و نحوه پرداختها و کسورات به کارکنان را مدیریت میکند. محاسبه دستی حقوق پرسنل مانند هر محاسبه سنتی دیگر، دارای اشکالات بسیاری است؛ اما استفاده از یک سیستم یا همان نرم افزار حقوق و دستمزد، تمام محاسبات را خودکار کرده و خطاها و اشتباهات انسانی را حذف میکند.
نرم افزار حقوق و دستمزد مناسب، اطلاعات کارکرد پرسنل را از دستگاه یا نرم افزار حضور و غیاب دریافت کرده و با اعمال مزایا و کسورات قانونی به آن، رقم قابل پرداخت به هر یک از کارکنان را تعیین میکند. در این سیستم شما می توانید موارد زیر را مشخص کنید:
- انواع استخدام
- احکام
- جداول مالیاتی
- فرمولها و الگوهای محاسبه حقوق
- نحوه محاسبه اضافهکاری
- انواع وام
- بیمههای تکمیلی
- مزایای پرداختی
- کسورات
- و…
در ضمن اگر اطلاعات حقوقی شرکت (نام کارگاه، کارفرما، حوزههای بیمه و مالیات و …) را وارد کنید، در انتهای ماه میتوانید اطلاعات مرتبط با بیمه و مالیات پرسنل را استخراج کرده و در اختیار سازمانهای ذیربط قرار دهید.
به علت انجام محاسبات به صورت مکانیزه و کامپیوتری در این سیستم، صرفه جویی چشمگیری در وقت صورت میگیرد. در این روش اشتباهات و خطای انسانی به شدت کاهش مییابد و یا حذف میشود، به همین دلیل لیست حقوق و دستمزدی که ارائه میدهد قابل اطمینانتر است.
اطلاعات حقوق و مزایای پرداختی در بانک اطلاعاتی نرمافزار ذخیره میشود؛ بنابراین خیالتان از بابت امنیت اطلاعات راحت است. این دادهها در معرض دید افراد غیر مجاز نیست. هر زمان که شما بخواهید میتوانید این اطلاعات را در سیستم حقوق و دستمزد مشاهده نمائید و یا گزارشات مورد نظر خود را تهیه و به صورت فایل یا پرینت در اختیار مدیریت قرار دهید.
امکان تهیه لیست مرتبط با بیمه و اداره مالیات توسط نرم افزار حقوق و دستمزد وجود دارد و دیگر نیازی نیست به صورت دستی آن را تهیه کنید. مهمترین مزیت به کارگیری سیستم نرمافزاری پرداخت حقوق، کاهش نارضایتی کارکنان از اشتباهات و پرداختهای نادرست حقوق به صورت دستی است.
اصطلاحات و مفاهیم کاربردی حقوق و دستمزد
برای متوجه شدن تعریف حقوق و دستمزد در قانون کار باید اصطلاحات به کار رفته در فیش های حقوقی را بدانید:
- کارفرما: شخصی حقیقی یا حقوقی که کارگر (بیمه شده) به درخواست او کار میکند.
- کارگر (کارمند): شخصی حقیقی است که با هر عنوان (کارگر، کارمند، تکنسین، کارشناس و …) به درخواست کارفرما و در ازاء دریافت حقوق کار میکند. این شخص مطابق با قانون باید از اولین روز کاری تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی درآید.
- کارگاه: محل اشتغال کارکنان مشمول قانون کار
- ساعت کار: مدت زمانی که کارکنان نیرو یا وقت خود را به منظور انجام کار در کارگاه یا هر مکانی که کارفرما درخواست کند، صرف میکنند.
- مزد: عبارت است از وجوه نقد یا غیر نقد و یا مجموع آنها که در قبال انجام کار به پرسنل پرداخت میشود.
- مزد ساعتی: برابر است با مزد مرتبط با میزان ساعات کار انجام شده
- مزایا: قانون گذار علاوه بر حقوق (مزد مبنا)، مزایایی را به صورت نقد یا غیر نقد برای کارکنان مشمول قانون کار در نظر گرفته است این مزایا به صورت مستمر و غیر مستمر به پرسنل پرداخت میشود.
- کسورات: وجهی است که قبل از پرداخت حقوق و دستمزد کارکنان از مبلغ حقوق کسر میشود . کسورات شامل کسورات قانونی (سهم بیمه و مالیات حقوق)، کسورات توافقی (مساعده، وام و …)، کسورات غیبت در قانون کار است.
- مساعده: در صورت نیاز کارکنان، قبل از پرداخت حقوق مبلغی به عنوان مساعده به آنها پرداخت میگردد. این مبلغ در زمان پرداخت حقوق و دستمزد از مبلغ پرداختی کسر میشود.
کسانی که می دانند سیستم حقوق و دستمزد چیست، می دانند که اصطلاحات مهمتری در این رابطه وجود دارد. در ادامه اصطلاحات مهم درباره با انواع حقوق و دستمزد را بررسی خواهیم کرد:
حقوق یا مزد مبنا چیست؟
در پاسخ به این سوال که مزد مبنا چیست، باید بگوییم که مبلغ ثابتی است که در قبال انجام یک ساعت کار معین محاسبه شده و به صورت ساعتی، روزانه، هفتگی و ماهانه قابل پرداخت است. حقوق مبنا یا پایه معمولا به صورت ماهانه محاسبه و پرداخت میشود.
البته در نظر داشته باشید که به مزد مبنا معمولا مواردی مانند حق اولاد و مسکن و تشویقی و… نیز اضافه خواهد شد.
تا اینجا به خوبی متوجه شدید که حقوق مبنا چیست و به چه کسانی تعلق می گیرد، اما به طور کلی برای شرکت های خصوصی، این مورد کاملا توافقی است.
حق بیمه چیست؟
یکی از اصطلاحات در تعریف حقوق و دستمزد در قانون کار حق بیمه است. کارفرما موظف است تمام کارکنان را در بدو استخدام بیمه کند. برای بهرهمندی از مزایای بیمه تأمین اجتماعی، مبلغی به صورت ماهانه از حقوق کارکنان کسر میشود و به حساب سازمان تأمین اجتماعی واریز میگردد.
حق بیمه کارکنان برابر با 30 درصد حقوق و دستمزد ناخالص قبل از برداشت کسورات است. این 30 درصد شامل 7 درصد سهم کارگر و 23 درصد سهم کارفرما است. توجه داشته باشید که 3 درصد از سهم کارفرما مربوط به بیمه بیکاری کارکنان است.
مزایای غیرمستمر چیست؟
این مزایا هر چند وقت یکبار به کارکنان مشمول پرداخت میشود و روال پرداخت ثابتی ندارد. مهمترین مزایای غیر مستمر عبارتند از :
- اضافه کاری
- فوقالعاده مأموریت
- عیدی
- پاداش بهرهوری
- لباس کارکنان یا مبلغ مرتبط با آن
- بازخرید ایام مرخصی
- و …
مزایای مستمر چیست؟
شامل وجوه نقد یا موارد غیر نقدی است که در کنار حقوق مبنا به صورت ماهانه به کارکنان پرداخت می شود. مهمترین مزایای مستمر عبارتند از:
- حق عائله مندی: مبلغی است که به کارکنان دارای همسر و فرزند تحت تکفل پرداخت می شود.
- کمک هزینه مسکن: مبلغی است که به عنوان کمک هزینه اجاره مسکن یا خرید آن، پرداخت می شود.
- بن خوار و بار: بن های نقدی یا غیرنقدی (مثل کارت خرید) که برای تامین نیازهای اولیه زندگی مانند خرید مواد غذایی یا کالاهای ضروری به کارکنان داده می شود.
- حق جذب: مبلغی که به برخی کارکنان (معمولا در مشاغل تخصصی یا مدیریتی) برای جذب و حفظ نیروی انسانی ماهر یا تشویق به عملکرد بهترُ پرداخت می شود.
- نوبت کاری: پرداختی اضافی به کارکنانی که در شیفت های غیرمتعارف (مثل شیفت شب یا عصر) کار می کنند.
- حق کشیک: مبلغی که به کارکنانی که در حالت آماده باش یا کشیک (مثل پزشکان یا پرستاران) هستند، پرداخت می شود، حتی اگر در محل کار حضور نداشته باشند.
بیمه بیکاری چیست؟
یکی از حمایتهای سازمان تأمین اجتماعی در قبال کارکنانی است که مطابق با مقررات این قانون بیکار شدهاند. سازمان تأمین اجتماعی با دریافت 3 درصد حقوق و دستمزد ناخالص پرسنل از کارفرما، به بیمهشدگانی که به صورت غیر ارادی کار خود را از دست دادهاند، مقرری بیمه بیکاری پرداخت مینماید.
مالیات بر حقوق چیست؟
تا اینجای کار به خوبی با سیستم حقوق و دستمزد جمهوری اسلامی ایران آشنا شدید، در این بخش می خواهیم مالیات بر حقوق را برای شما شرح دهیم. مالیات بر حقوق، یکی از انواع مالیات های مستقیم است که دولت از درآمد حقوق بگیران (اعم از کارمندان بخش دولتی یا خصوصی) دریافت می کند.
به زبان ساده یعنی هر کارمندی که از محل کارش حقوق می گیرد، باید بخشی از آن را (طبق قانون مالیات های مستقیم) به عنوان مالیات پرداخت کند. این مالیات توسط کارفرما محاسبه، کسر و به اداره مالیات پرداخت خواهد شد.
نکته مهم: مالیات بر حقوق در قانون کار و همین طور نرم افزار حقوق و دستمزد به صورت پلکانی تعیین می شود؛ یعنی هر چه حقوق بیشتر باشد، درصد مالیات هم بالاتر می رود. مثلا در سال 1405 حقوق تا سقف مشخصی معاف است و مازاد آن بین 10٪ تا 30٪ مالیات دارد.
مساعده چیست؟
یکی دیگر از اصطلاحات در تعریف حقوق و دستمزد در قانون کار مساعده است. “مساعده” (در زبان اداری و حقوق کار در ایران) به معنی پیش پرداخت حقوق است؛ یعنی مبلغی که کارفرما پیش از موعد پرداخت حقوق ماهانه، به صورت قرض موقت یا علی الحساب به حساب کارمند واریز می کنند.
کارمندانی که آیتم مساعده در قرارداد کاری آن ها مشخص شده باشد، می توانند در زمانی که با مشکل مالی روبرو شدند یا به پول نیاز دارند، از کارفرما درخواست مساعده کنند.
به مثال زیر دقت کنید:
اگر حقوق کارمند را 20 میلیون تومان و مبلغ مساعده مشخص شده در قرارداد را 5 میلیون تومان در نظر بگیریم، در پایان ماه حقوقی که برای کارمند پرداخت می شود (در صورتی که در آن ماه درخواست مساعده کند) 20 – 5 = 15 میلیون تومان است.
حق کشیک چیست؟
عبارت “حق کشیک” به طور کلی به مبلغ یا مزدی گفته می شود که در ازای انجام وظیفه کشیک (شیفت خارج از ساعات اداری) پرداخت می شود.
در حوزه پزشکی و پرستاری، حق کشیک بابت حضور در بیمارستان در ساعات غیراداری (شب ها، تعطیلات و آخر هفته ها) به عنوان یک مبلغ به ازای ساعت کاری پرداخت می شود. جالب است بدانید که حق کشیک براساس ساعات کشیک، نوع بخش (اورژانس، ICU و …) و مدرک تحصیلی برای این حوزه کاری، متفاوت است.
در دیگر حوزه های کاری مانند سازمان ها، کارخانه ها، نیروهای انتظامی و راهنمایی رانندگی یا حتی نگهبانی، به ازای کار خارج از ساعت اداری یا ایام تعطیل، حق کشیک در نظر گرفته می شود و این مبلغ معمولا معادل نرخ اضافه کاری یا حتی بیشتر است.
کسورات در فیش حقوقی چیست؟
کسورات فیش حقوقی به مبالغی گفته می شود که طبق قانون یا مقررات داخلی شرکت یا اداره دولتی (طبق قانون کار در جمهوری اسلامی)، از حقوق کارکنان کسر می گردد و هدف آن پوشش تعهدات قانونی، رفاهی یا بدهی های فردی کارمند است.
این کسورات باعث می شود مبلغ دریافتی نهایی (حقوق خالص) کمتر از حقوق اولیه باشد و آگاهی از آن ها به کارکنان کمک می کند شفاف تر فیش حقوقی خود را بررسی کنند.
مهم ترین کسورات معمول در فیش حقوقی عبارت اند از:
- حق بیمه تأمین اجتماعی: سهم کارگر از بیمه (معمولا 7 درصد از حقوق مشمول) که برای بازنشستگی، درمان و ازکارافتادگی کسر می شود.
- مالیات بر حقوق: مبلغی که بر اساس قانون مالیات های مستقیم و به صورت پلکانی از حقوق کسر می گردد.(در بخش های قبل، توضیح دادیم)
- وام یا مساعده: اقساط وام ها یا مبالغی که کارمند قبلا از شرکت دریافت کرده و به صورت ماهانه بازپرداخت می شود.
- بیمه تکمیلی: سهم پرداختی کارمند بابت پوشش های درمانی مازاد بر بیمه تأمین اجتماعی.
- کسری کار یا غیبت: کسر حقوق ناشی از تأخیر، غیبت غیرموجه یا عدم تکمیل ساعات موظفی.
- سایر کسورات داخلی: مانند جریمه های انضباطی، هزینه غذا، سرویس ایاب و ذهاب یا صندوق های رفاهی که طبق مقررات شرکت اعمال می شود.
حق عائله مندی چیست؟
حق عائله مندی یکی از مزایای قانونی برگرفته از قوانین حقوق و دستمزد است که به کارکنان دارای شرایط مشخص پرداخت می شود. این مبلغ با هدف حمایت از کارکنانی که دارای همسر یا فرزند تحت تکفل هستند، در فیش حقوقی درج شده و بخشی از مزایای رفاهی کارکنان محسوب می شود.
میزان حق عائله مندی معمولا بر اساس قوانین و مصوبات سالانه تعیین می شود و ممکن است با توجه به تعداد فرزندان و شرایط استخدامی فرد متفاوت باشد. این آیتم در فیش حقوقی معمولا با عنوان “حق عائله مندی” یا “کمک هزینه عائله مندی” نمایش داده می شود و به حقوق پایه کارکنان اضافه می گردد.
دریافت حق عائله مندی مستلزم ارائه مدارک مربوط به وضعیت تأهل و افراد تحت تکفل به واحد منابع انسانی یا کارگزینی سازمان است. از آنجا که این مزایا در محاسبات حقوق و مزایا تأثیرگذار هستند، ثبت صحیح اطلاعات خانوادگی کارکنان اهمیت زیادی دارد. حق عائله مندی علاوه بر افزایش دریافتی ماهانه کارکنان، به بهبود وضعیت معیشتی خانواده ها نیز کمک می کند.
انواع حقوق و دستمزد کارکنان چگونه محاسبه میشود ؟
سیستم حقوق و دستمزد اطلاعات کارکرد را از سیستم حضور و غیاب دریافت میکند و با اعمال مزایا و کسورات، مبلغ نهایی پرداختی به کارکنان را محاسبه کرده و طی یک فیش حقوقی در اختیار شما قرار میدهد.
در ادامه نکات مهم در نحوه محاسبه حقوق و دستمزد را بررسی میکنیم:
حقوق پایه کارکنان مشمول قانون کار، هر ساله از طرف شوای عالی کار و بر مبنای 30 روزه اعلام میشود. کارفرمایان موظفند بر حسب تعداد روزهای کارکرد در هر ماه حقوق را پرداخت کنند. به طور مثال برای ماههای 31 روزه، مبلغ اعلام شده از طرف شورای عالی کار تقسیم بر 30 شده و در 31 روز ضرب میشود.
قانون گذار ساعت کار را به میزان 44 ساعت در هفته تعیین کرده است. (ساعات کار هفتگی برای مشاغل سخت، 36 ساعت در هفته است.) در ضمن روز جمعه هر هفته به عنوان روز استراحت است که مشمول دریافت حقوق نیز می شود.
توجه: توزیع ساعات کار در طی روزهای هفته به توافق طرفین (کارفرما و کارگر) بستگی دارد و فرمول بالا برای محاسبه در سیستم حقوق و دستمزد مورد استفاده قرار میگیرد.
ساعات کاری روزانه و ماهانه به این صورت محاسبه میشود:
44 ساعت کار هفتگی / 6 روز کاری = 7.33 ( هفت ساعت و بیست دقیقه ) کار روزانه
7.33 ساعت کار روزانه x 30 روز کاری = 220 ساعت کار ماهانه
طبق قانون کار، مزایای زیر نیز باید در کنار حقوق پایه به کارکنان مشمول پرداخت گردد:
- کمک هزینه مسکن
- بن خوار و بار
- حق اولاد (عائلهمندی)
- بازخرید مرخصی
- بازخرید سنوات
- عیدی
- حق کشیک یا حق شیفت
نحوه محاسبه حقوق
طبق قوانین حقوق و دستمزد محاسبه حقوق بدین شکل است:
- مزد یک ساعت کار = حقوق روزانه / 7.33 ساعت
- مزد یک ساعت اضافه کاری = x 1.4 مزد یک ساعت کار
- مزد پایه (مبنا) = حقوق روزانه x تعداد روزهای کارکرد
- حقوق و دستمزد = مزد پایه + مبلغ اضافه کاری + عائله مندی + حق مسکن + خوار و بار + سایر مزایا
- مبلغ پرداختی به پرسنل = حقوق و دستمزد – کسورات (مساعده، وام، بیمه سهم کارگر، مالیات بر حقوق)
- طبق قانون به هر کارگر مشمول قانون کار به ازاء یک سال، معادل یک ماه حقوق به عنوان مزایای پایان کار (تسویه سنوات)، بر اساس آخرین حقوق پرداخت میگردد.
میزان عیدی آخر سال برابر با دو برابر حقوق پایه شخص در آن سال است، به شرطی که از سه برابر حداقل حقوق همان سال بیشتر نشود.
انواع نرم افزار حقوق و دستمزد
نرم افزار حقوق و دستمزد به روش های مختلفی برای مدیریت پرداخت ها در سازمان و شرکت ها استفاده می شوند. این سیستم ها بر اساس نوع سازمان، حجم فعالیت و سطح فناوری به کار گرفته شده در شرکت، به دسته های مختلفی تقسیم می شوند.
- سیستم های سنتی (دستی یا مبتنی بر اکسل): در این روش، محاسبات حقوق، کسورات (مانند بیمه و مالیات) و پرداخت ها به صورت دستی یا با استفاده از نرم افزارهای ساده مثل اکسل انجام می شود. این سیستم برای کسب و کارهای کوچک با تعداد کارکنان کم مناسب است، اما احتمال خطا و زمان بر بودن آن زیاد است.
- سیستم های نرم افزاری داخلی: این سیستم ها نرم افزارهای تخصصی هستند (مانند نرم افزار حضور و غیاب) که در سازمان نصب و استفاده می شوند. آن ها قابلیت یکپارچگی با سایر سیستم های مالی و منابع انسانی را دارند و برای سازمان های متوسط تا بزرگ (بیش از 30 پرسنل) بهترین انتخاب هستند.
- سیستم های ابری (Cloud-based): این سیستم ها مبتنی بر اینترنت هستند و امکان دسترسی از راه دور، بروز رسانی خودکار و امنیت داده ها را فراهم می کنند. این روش برای شرکت هایی که به دنبال کاهش هزینه های زیرساختی هستند، گزینه مناسبی است.
- برون سپاری: برخی سازمان ها مدیریت حقوق و دستمزد را به شرکت های تخصصی واگذار می کنند تا پیچیدگی های قانونی و محاسباتی را کاهش دهند. در نظر داشته باشید که این نوع سیستم به لحاظ امنیتی (امکان فاش شدن اطلاعات مالی یک شرکت) انتخاب مناسبی نیست.
در نظر داشته باشید که قوانین حقوق و دستمزد برای این سیستم ها تا حدودی با هم متفاوت است.
حالا که متوجه شدید انواع سیستم حقوق و دستمزد چیست، با یک بررسی جامع و اطلاعات این محتوا می توانید سیستمی مطابق با سازمان خود، تهیه کنید.
